Τρόπος ζωής

Όλοι οι Λευτεριάνοι αλληλοβοηθιώντουσαν σε οποιαδήποτε στιγμή ήταν αναγκαίο. Ποτέ δεν αφήνανε μόνο του τον νοικοκύρη για παράδειγμα να βάψει το σπίτι του ή να αλωνίσει. Πάντα όλο το χωριό μαζευότανε στο σπιτικό που θα γινότανε οποιαδήποτε εργασία, και βοηθούσανε όλοι μαζί για να γίνει πιο γρήγορα η δουλειά.

Το σχολείο για τα παιδιά ήταν μια δύσκολη και πολλές φορές άσχημη εμπειρία. Από διάφορες εξιστορήσεις που έχουμε, μάθαμε ότι ο δάσκαλος (ο γνωστός Πετρόπουλος) ήταν πολύ αυστηρός. Τιμωρούσε πολύ άσχημα τα παιδιά. Ένα τρανταχτό παράδειγμα είναι πως για τιμωρία έβαζε πρόκες στο πάτωμα και έβαζε τα παιδιά να κάθονται πάνω με τα γόνατα. Με αυτό και πολλά άλλα παραδείγματα που μας περιγράφουν, οι τότε μαθητές εξηγούν ότι δυστυχώς τους ανάγκαζε να μισούν το σχολείο και να μην θέλουν να πηγαίνουν.

Για να γεννήσουν οι γυναίκες, τις βοήθαγαν οι μεγαλύτερες γυναίκες καθώς δεν υπήρχε μαία. Σαράντα μέρες η λεχώνα δεν ασχολιότανε με τίποτα παρά μόνο με το νεογέννητο παιδί της. Επίσης δεν άφηναν κόσμο να μπει στο δωμάτιο της λεχώνας τις πρώτες σαράντα μέρες. Το νεογέννητο δεν το παίρνανε από τα χέρια της μάνας, καθώς πιστεύανε ότι πρέπει μόνο αυτή να το κρατάει.

Όταν πέρναγαν αυτές οι σαράντα μέρες, οι γυναίκες επέστρεφαν κανονικά στις υποχρεώσεις τους, κρατώντας πάντα το μωρό μαζί τους. Φτιάχνανε κάτι κούνιες από τριχίες και τις έπιαναν από το ένα δέντρο στο άλλο με μια κουβέρτα και βάζανε μέσα το παιδί, ώστε να ασχοληθεί η μητέρα με τα χωράφια. Άλλες φορές παίρνανε μαζί τους (στην πλάτη τους) την "σαρμανίτσα". Ήταν σανίδια φτιαγμένα για κούνια με τέτοιο τρόπο ώστε να μπορούν να κουνάνε το μωρό για να το νανουρίσουν. Με αυτούς τους δύο τρόπους η μάνα κουβάλαγε μαζί της το μωρό, ώστε να αντεπεξέλθει σε όλες της τις υποχρεώσεις (χωράφια, ζώα κ.λ.π.)

Δεν δήλωναν άμεσα τις γέννες των παιδιών. Γι αυτό και πολλοί δεν ξέρουν ακριβώς την ημερομηνία γεννήσεώς τους. Ήταν πολυάριθμες οικογένειες και το μόνο που διατηρούσαν στην μνήμη τους ήταν το έτος και η εποχή. Υπήρχαν περιπτώσεις που τα παιδιά τα δήλωναν στο ληξιαρχείο μετά από αρκετούς μήνες (ίσως και χρόνια) και σε κάποιες σπάνιες περιπτώσεις δεν μπορούσαν να προσδιορίσουν ούτε καν το έτος. Αυτό γινότανε γιατί τότε ήταν πολύ δύσκολο να φύγει κανείς από την Ελευθέριανη και να πάει με τα πόδια στην Ναύπακτο μόνο και μόνο για να δηλώσει την γέννηση. Συνήθως το αφήνανε έως ότου προκύψει και κάποια άλλη σημαντική δουλειά και το συνδυάζανε. Άλλες φορές πηγαίνανε να δηλώσουνε περισσότερα από ένα παιδιά ταυτόχρονα, οπότε δυσκόλευε ακόμα περισσότερο η μνήμη τους, ιδίως όταν τα παιδιά ήταν πολύ κοντά γεννημένα το ένα με το άλλο. Άλλωστε είναι γνωστό ότι κάνανε πολλά παιδιά και πολύ κοντά το ένα με το άλλο.

Όταν κάποιος Λευτεριάνος έχτιζε σπίτι, μαζευόντουσαν αγόρια και κορίτσια, και όλη τη νύχτα κουβαλούσανε πέτρες από τα νταμάρια, ξύλα, ασβέστη και ότι άλλο χρειαζόντουσαν. Δεν χαλάγανε χρήματα για χτίστες και εργάτες. Χέρι με χέρι όλοι μαζί ανεβάζανε στα δύσκολα σημεία τα υλικά που χρειαζόντουσαν. Κυρίως μαζευόντουσαν γυναίκες και λιγότεροι άντρες. Όλη η διαδικασία συνοδευότανε με τραγούδια. Τις πέτρες τις βρίσκανε στα νταμάρια που υπήρχαν. Ακόμα και σήμερα απάνω από τον Κεφαλόβρυσο διακρίνεται το νταμάρι. Όποιος ήξερε να χρησιμοποιήσει τον λοστό για να βγάλει πέτρα το έκανε. Δεν ήταν ιδιοκτησία κανενός. Εκείνα τα χρόνια ακόμα και η πλάκα του σπιτιού ήταν από πέτρα.

Ο τρόπος με τον οποίο έπλεναν τα ρούχα τα παλιά χρόνια στην Λευτέριανη ήταν ιδιαίτερος. Δεν υπήρχαν φυσικά απορρυπαντικά. Όλες οι γυναίκες πήγαιναν να πλύνουν τα ρούχα της οικογένειας στο ποτάμι. Αφού τα βρέχανε με το νερό, τα ακουμπούσανε πάνω σε μια μεγάλη πέτρα. Βάζανε από πάνω φύλλα πλάτανου, από πάνω ένα σακί και μετά στάχτη. Τα άφηναν να μουλιάσουν και μετά από κάμποση ώρα τα ξεβγάζανε. Από τις μαρτυρίες των γυναικών που έπλυναν κάποτε τα ρούχα τους με αυτόν τον τρόπο, μαθαίνουμε ότι ήταν καλύτερα και από σήμερα που χρησιμοποιούμαι απορρυπαντικά. Όλοι οι δύσκολοι λεκέδες εξαφανίζονταν, και τα λευκά ήταν αυτό που λέμε "αστραφτερά".